Εποχική γρίπη 2026-2027: Γιατί ο εμβολιασμός αφορά παιδιά και ενήλικες

Άρθρο από τους: Δρ. Μιχάλη Ιασονίδη, Δρ. Έλλη Σιαμά, Δρ. Πολυχρόνη Λαφαζάνη, Δρ. Γεωργία Αγαθοκλέους, Δρ. Ελισάβετ Κάσσαρη, Δρ. Λαμπρινή Μαρκάκη

Κάθε χειμώνα η εποχική γρίπη επιστρέφει. Στην Κύπρο η σημαντική αύξηση των κρουσμάτων παρατηρείται συνήθως από τον Δεκέμβριο και μετά, χωρίς όμως να αποκλείεται η έναρξη της κυκλοφορίας του ιού νωρίτερα. Για τον λόγο αυτό η προετοιμασία και ο εμβολιασμός πρέπει να προηγούνται της μεγάλης έξαρσης.

Η γρίπη δεν είναι απλώς ένα «βαρύ κρυολόγημα». Στα περισσότερα υγιή άτομα υποχωρεί χωρίς προβλήματα, αλλά σε παιδιά, ηλικιωμένους, εγκύους και άτομα με χρόνια νοσήματα μπορεί να προκαλέσει σοβαρές επιπλοκές, νοσηλεία και, σπανιότερα, θάνατο.

Η αποτελεσματικότερη μέθοδος πρόληψης παραμένει ο ετήσιος αντιγριπικός εμβολιασμός. Ο εμβολιασμός μειώνει όχι μόνο την πιθανότητα να νοσήσουμε, αλλά – ακόμη σημαντικότερα – τον κίνδυνο σοβαρής νόσησης, νοσηλείας και επιπλοκών.

Τι αλλάζει στα εμβόλια της περιόδου 2026-2027;

Τα στελέχη του ιού της γρίπης μεταβάλλονται συνεχώς. Για τον λόγο αυτό ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) παρακολουθεί όλο τον χρόνο τους ιούς που κυκλοφορούν παγκοσμίως και κάθε χρόνο καθορίζει ποια στελέχη πρέπει να περιλαμβάνει το εμβόλιο της επόμενης περιόδου.
Για την περίοδο 2026-2027 στο βόρειο ημισφαίριο, τα εμβόλια είναι πλέον κατά κανόνα τριδύναμα, δηλαδή στοχεύουν τρία στελέχη του ιού της γρίπης.

Για τα εμβόλια που παράγονται σε αυγά, όπως το Vaxigrip και το Efluelda, η σύνθεση είναι:

Ιός γρίπης Α(H1N1)pdm09
A/Missouri/11/2025 (H1N1)pdm09-like virus
Ιός γρίπης Α(H3N2)
A/Darwin/1454/2025 (H3N2)-like virus
Ιός γρίπης Β
B/Tokyo/EIS13-175/2025, της σειράς B/Victoria

Για τα εμβόλια που παράγονται σε κυτταροκαλλιέργειες η ακριβής επιλογή των H3N2 και Β στελεχών είναι ελαφρώς διαφορετική, αλλά αντιστοιχεί στους ίδιους βασικούς αντιγονικούς στόχους.

Γιατί από τετραδύναμα έγιναν τριδύναμα;

Για πολλά χρόνια χρησιμοποιούσαμε τετραδύναμα εμβόλια που περιείχαν δύο στελέχη γρίπης Α και δύο στελέχη γρίπης Β.

Το ένα από αυτά, το B/Yamagata, δεν έχει ανιχνευθεί σε φυσική κυκλοφορία από τον Μάρτιο του 2020. Για τον λόγο αυτό WHO και EMA δεν θεωρούν πλέον απαραίτητη την παρουσία του στα εποχικά εμβόλια.
Επομένως, η μετάβαση από τετραδύναμο σε τριδύναμο εμβόλιο δεν σημαίνει μικρότερη προστασία. Αφαιρέθηκε ένα στέλεχος που δεν θεωρείται πλέον ότι κυκλοφορεί και διατηρούνται τα τρία στελέχη που είναι σημαντικά για την επόμενη περίοδο.

Ποια εμβόλια αναμένουμε για τα παιδιά και τους ενήλικες;

Στην Κύπρο, κατά την προηγούμενη περίοδο 2025-2026, το Υπουργείο Υγείας διέθεσε το Vaxigrip TIV για άτομα από την ηλικία των 6 μηνών και το ενισχυμένο Efluelda για άτομα ≥60 ετών, ανάλογα με τη διαθεσιμότητα.
Για το 2026-2027 το νέο Vaxigrip είναι επίσης τριδύναμο, είναι εγκεκριμένο από την ηλικία των 6 μηνών και περιέχει 15 μg αιμοσυγκολλητίνης από καθένα από τα τρία στελέχη.
Η τελική λίστα των προϊόντων που θα προμηθευτεί και θα διαθέσει το Υπουργείο Υγείας της Κύπρου για την περίοδο 2026-2027 αναμένεται να καθοριστεί/ανακοινωθεί επίσημα.

Υπάρχουν «ενισχυμένα» εμβόλια για τους μεγαλύτερους ενήλικες;

Ναι. Με την ηλικία εμφανίζεται το φαινόμενο της ανοσογήρανσης (immunosenescence): το ανοσοποιητικό σύστημα δεν απαντά στα εμβόλια τόσο έντονα όσο σε ένα νεότερο άτομο. Για τον λόγο αυτό έχουν αναπτυχθεί ειδικά εμβόλια που προκαλούν ισχυρότερη ανοσολογική απάντηση.

Efluelda – εμβόλιο υψηλής δόσης

Το Efluelda TIV-HD είναι τριδύναμο εμβόλιο υψηλής δόσης για άτομα ηλικίας 60 ετών και άνω.
Ενώ ένα συμβατικό εμβόλιο όπως το Vaxigrip περιέχει 15 μg αντιγόνου ανά στέλεχος, το Efluelda περιέχει 60 μg ανά στέλεχος, δηλαδή τετραπλάσια ποσότητα αντιγόνου.
Και το Efluelda της περιόδου 2026-2027 καλύπτει τα ίδια τρία στελέχη:

A(H1N1)pdm09
A(H3N2)
B/Victoria

Δεν καλύπτει δηλαδή περισσότερους τύπους γρίπης· στόχος της μεγαλύτερης δόσης είναι να προκαλέσει ισχυρότερη ανοσολογική απάντηση στον ηλικιωμένο οργανισμό.

Fluad – εμβόλιο με ανοσοενισχυτικό

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι επίσης εγκεκριμένο το Fluad, τριδύναμο εμβόλιο για άτομα ηλικίας 50 ετών και άνω.

Περιέχει το ανοσοενισχυτικό MF59, το οποίο ενισχύει την ανοσολογική απάντηση στο εμβόλιο. Και αυτό έχει ήδη επικαιροποιηθεί με τα στελέχη της περιόδου 2026-2027.

Η ευρωπαϊκή έγκριση ενός εμβολίου, βέβαια, δεν σημαίνει αυτομάτως ότι θα διατίθεται μέσω του κυπριακού κρατικού προγράμματος. Θα πρέπει να αναμένουμε την επίσημη ανακοίνωση του Υπουργείου Υγείας για τα προϊόντα που θα είναι διαθέσιμα στην Κύπρο.

Η γενική αρχή είναι απλή:

Αντιγριπικός εμβολιασμός κάθε χρόνο για όλους από την ηλικία των 6 μηνών και άνω, εφόσον δεν υπάρχει ειδική αντένδειξη.

Ιδιαίτερη σημασία έχει ο εμβολιασμός:

των παιδιών κάτω των 5 ετών και ιδιαίτερα κάτω των 2 ετών,
παιδιών και ενηλίκων με χρόνια αναπνευστικά νοσήματα, όπως άσθμα,
ατόμων με καρδιοπάθεια,
ατόμων με σακχαρώδη διαβήτη ή άλλα μεταβολικά νοσήματα,
ατόμων με νεφρική ή ηπατική νόσο,
ατόμων με νευρολογικά ή νευρομυϊκά νοσήματα,
ανοσοκατασταλμένων,
εγκύων,
ατόμων με σοβαρή παχυσαρκία,
ηλικιωμένων και ιδιαίτερα ατόμων ≥65 ετών,
επαγγελματιών υγείας,
καθώς και ατόμων που ζουν ή φροντίζουν ανθρώπους υψηλού κινδύνου

Σύμφωνα με το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμού Ενηλίκων της Κύπρου, ο αντιγριπικός εμβολιασμός προβλέπεται μία φορά κάθε χρόνο.

Ποιο είναι το σχήμα στα παιδιά;

Παιδιά κάτω των 6 μηνών

Δεν εμβολιάζονται απευθείας κατά της γρίπης.
Η προστασία τους βασίζεται κυρίως στον εμβολιασμό της μητέρας κατά την εγκυμοσύνη και στον εμβολιασμό των στενών επαφών τους.

Ο εμβολιασμός της εγκύου μπορεί να μεταφέρει αντισώματα μέσω του πλακούντα και να προσφέρει παθητική προστασία στο βρέφος κατά τους πρώτους μήνες της ζωής.

Από 6 μηνών έως κάτω των 9 ετών

Χορηγείται μία δόση 0,5 ml.
Εάν όμως το παιδί είναι μικρότερο των 9 ετών και δεν έχει εμβολιαστεί προηγουμένως κατά της εποχικής γρίπης, χρειάζεται:

1η δόση → τουλάχιστον 4 εβδομάδες → 2η δόση.

Αυτό είναι σημαντικό και συχνά παραβλέπεται: ένα μικρό παιδί που εμβολιάζεται για πρώτη φορά δεν πρέπει να μείνει μόνο με την πρώτη δόση.

Από 9 ετών και άνω και ενήλικες

Χορηγείται μία δόση κάθε χρόνο.

Πότε πρέπει να γίνεται ο εμβολιασμός;

Ο εμβολιασμός πρέπει ιδανικά να έχει ολοκληρωθεί πριν αρχίσει η έντονη κυκλοφορία της γρίπης.
Για τους περισσότερους ανθρώπους, ο Σεπτέμβριος και κυρίως ο Οκτώβριος-Νοέμβριος αποτελούν κατάλληλη περίοδο εμβολιασμού. Δεν υπάρχει λόγος να περιμένουμε να εμφανιστούν πολλά περιστατικά στην κοινότητα.
Χρειάζονται περίπου δύο εβδομάδες μετά τον εμβολιασμό για να αναπτυχθεί ικανοποιητική ανοσολογική απάντηση.
Αν όμως κάποιος δεν έχει εμβολιαστεί μέχρι τον Δεκέμβριο, δεν είναι αργά. Ο εμβολιασμός εξακολουθεί να έχει αξία όσο κυκλοφορεί ο ιός της γρίπης.
Για τα μικρά παιδιά που χρειάζονται δύο δόσεις, είναι λογικό η διαδικασία να αρχίζει νωρίτερα, ώστε να υπάρχει χρόνος για τη δεύτερη δόση μετά από τουλάχιστον τέσσερις εβδομάδες.

Γιατί είναι τόσο σημαντικός ο εμβολιασμός των παιδιών;

Ένα κατά τα άλλα υγιές παιδί μπορεί πράγματι να περάσει τη γρίπη σχετικά εύκολα. Δεν συμβαίνει όμως πάντοτε αυτό.
Η γρίπη στα παιδιά μπορεί να προκαλέσει:

Πνευμονία. Μπορεί να είναι πρωτοπαθής ιογενής πνευμονία ή να ακολουθήσει δευτερογενής βακτηριακή λοίμωξη.
Βακτηριακή επιλοίμωξη. Ιδιαίτερα σοβαρές πνευμονίες μπορούν να προκληθούν μετά από γρίπη από πνευμονιόκοκκο, σταφυλόκοκκο, ακόμη και MRSA, ή στρεπτόκοκκο ομάδας Α.
Αναπνευστική ανεπάρκεια και ARDS. Σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να απαιτηθεί νοσηλεία σε Μονάδα Εντατικής Θεραπείας.
Μυοκαρδίτιδα και περικαρδίτιδα. Ο ιός μπορεί, σπανιότερα, να προσβάλει την καρδιά.
Μυοσίτιδα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η οξεία μυοσίτιδα των γαστροκνημίων που εμφανίζεται κυρίως σε παιδιά.
Εγκεφαλίτιδα ή εγκεφαλοπάθεια. Πρόκειται για σπάνιες αλλά δυνητικά πολύ σοβαρές νευρολογικές επιπλοκές.
Έχουν επίσης περιγραφεί εγκάρσια μυελίτιδα και οξεία διάχυτη εγκεφαλομυελίτιδα (ADEM).
Μπορούν ακόμη να εμφανιστούν αφυδάτωση, ωτίτιδα, παραρρινοκολπίτιδα, λαρυγγοτραχειίτιδα, βρογχιολίτιδα, επιδείνωση άσθματος, σήψη και πολυοργανική ανεπάρκεια.
Και, παρότι είναι ευτυχώς σπάνιο, υγιή παιδιά μπορούν να καταλήξουν από γρίπη.

Γι’ αυτό ο στόχος του εμβολιασμού δεν είναι απλώς «να μην κάνει το παιδί πυρετό για λίγες ημέρες». Είναι κυρίως να μειώσουμε την πιθανότητα σοβαρής γρίπης, νοσηλείας και των σπάνιων αλλά καταστροφικών επιπλοκών της. Ο εμβολιασμός των παιδιών έχει αποδειχθεί ότι μειώνει τον κίνδυνο νοσηλείας και θανάτου από γρίπη.

Τι προσπαθούμε να προλάβουμε στους ενήλικες;

Στους ενήλικες και ιδιαίτερα στους ηλικιωμένους, η γρίπη μπορεί να προκαλέσει ή να πυροδοτήσει:

σοβαρή ιογενή ή βακτηριακή πνευμονία,
αναπνευστική ανεπάρκεια,
απορρύθμιση χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας ή άσθματος,
απορρύθμιση καρδιακής ανεπάρκειας,
μυοκαρδίτιδα και περικαρδίτιδα,
οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου,
αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο,
απορρύθμιση σακχαρώδους διαβήτη,
σήψη και σηπτικό shock,
πολυοργανική ανεπάρκεια,
ανάγκη νοσηλείας ή εισαγωγής σε ΜΕΘ
και θάνατο

Επομένως, ειδικά στον ηλικιωμένο ή στον ασθενή με καρδιαγγειακά, αναπνευστικά ή μεταβολικά νοσήματα, η γρίπη δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μια απλή λοίμωξη του αναπνευστικού.

«Έκανα το εμβόλιο πέρσι. Γιατί πρέπει να το ξανακάνω;»

Για δύο βασικούς λόγους.

Οι ιοί της γρίπης μεταβάλλονται και γι’ αυτό η σύνθεση του εμβολίου επανεξετάζεται κάθε χρόνο.
Η ανοσία που προκαλεί ο εμβολιασμός μειώνεται με την πάροδο του χρόνου.

Για αυτό χρειαζόμαστε νέο αντιγριπικό εμβολιασμό κάθε χρόνο, ακόμη και αν εμβολιαστήκαμε την προηγούμενη χρονιά.

Μπορεί το αντιγριπικό εμβόλιο να προκαλέσει γρίπη;

Όχι.

Τα ενέσιμα αδρανοποιημένα αντιγριπικά εμβόλια δεν μπορούν να προκαλέσουν γρίπη.
Μετά τον εμβολιασμό μπορεί να εμφανιστούν πόνος στο σημείο της ένεσης, αίσθημα κόπωσης, μυαλγίες, πονοκέφαλος ή χαμηλός πυρετός. Συνήθως είναι ήπια και υποχωρούν γρήγορα.

Μπορώ να κολλήσω γρίπη παρότι εμβολιάστηκα;

Ναι. Κανένα εμβόλιο δεν προσφέρει προστασία 100%.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το εμβόλιο «δεν έπιασε». Η προστασία από τον εμβολιασμό δεν μετριέται μόνο από το εάν θα μολυνθούμε.
Ένας από τους σημαντικότερους στόχους είναι, εάν τελικά νοσήσουμε, να μειωθεί η πιθανότητα να εξελιχθεί η λοίμωξη σε βαριά γρίπη, πνευμονία, νοσηλεία, εισαγωγή σε ΜΕΘ ή θάνατο.

Το βασικό μήνυμα

Η εποχική γρίπη είναι μια συχνή αλλά όχι πάντοτε αθώα λοίμωξη.
Ο αντιγριπικός εμβολιασμός δεν αφορά μόνο τους ηλικιωμένους ή τους ανθρώπους με σοβαρά προβλήματα υγείας. Αφορά παιδιά, γονείς, εγκύους, επαγγελματίες υγείας και ενήλικες κάθε ηλικίας.
Για την περίοδο 2026-2027, τα νέα τριδύναμα εμβόλια είναι προσαρμοσμένα στα στελέχη που WHO και EMA θεωρούν πιθανότερο να κυκλοφορήσουν στο βόρειο ημισφαίριο.
Στα παιδιά, ο εμβολιασμός μπορεί να προλάβει όχι μόνο ημέρες πυρετού και απουσίας από το σχολείο, αλλά σοβαρές επιπλοκές όπως πνευμονία, μυοκαρδίτιδα, μυοσίτιδα, εγκεφαλίτιδα και νοσηλεία.
Στους μεγαλύτερους ενήλικες, τα ειδικά ενισχυμένα εμβόλια, όπως τα εμβόλια υψηλής δόσης ή με ανοσοενισχυτικό, έχουν σχεδιαστεί ώστε να αντιμετωπίζουν τη μειωμένη ανοσολογική απάντηση που συνοδεύει την ηλικία.

Δεν χρειάζεται να περιμένουμε να γεμίσουν τα ιατρεία και τα νοσοκομεία με περιστατικά γρίπης για να εμβολιαστούμε. Η πρόληψη πρέπει να προηγείται της επιδημίας.

Ο ετήσιος αντιγριπικός εμβολιασμός παραμένει ένα από τα απλούστερα και αποτελεσματικότερα μέτρα που διαθέτουμε για να προστατεύσουμε τα παιδιά, τους ενήλικες και ιδιαίτερα τους πιο ευάλωτους ανθρώπους γύρω μας.

Σημείωση επικαιροποίησης – Σεπτέμβριος 2026: Η ακριβής διαθεσιμότητα των επιμέρους εμπορικών σκευασμάτων στην Κύπρο για την περίοδο 2026-2027 θα πρέπει να επικαιροποιηθεί μετά την επίσημη ανακοίνωση του Υπουργείου Υγείας.