Μηνιγγιτιδοκοκκική νόσος και κρούσματα στο Ηνωμένο Βασίλειο τον Μάρτιο του 2026

Από Μιχάλη Ιασονίδη, παιδίατρο στο κέντρο υγείας παιδιών και εφήβων “Ηλιακτίδα”, αναπληρωτή καθηγητή παιδιατρικής (Πανεπιστήμιο Λευκωσίας).

Η πρόσφατη επιδημιολογική εικόνα της Μηνιγγιτιδοκοκκικής νόσου στο Ηνωμένο Βασίλειο έχει προκαλέσει αυξημένο ενδιαφέρον και ανησυχία στην ιατρική κοινότητα. Τον Μάρτιο του 2026 καταγράφηκε σημαντική επιδημική έξαρση, κυρίως από τον ορότυπο Β (MenB), με επίκεντρο το Καντέρμπερι της Αγγλίας. Μέχρι τα μέσα Μαρτίου αναφέρθηκαν περίπου 15 επιβεβαιωμένα και 12 πιθανά περιστατικά, που αφορούσαν κυρίως νέους και φοιτητές εκ των οποίων δύο κατέληξαν (μία μαθήτρια λυκείου 18 χρόνων και ένας φοιτητής 22 χρόνων). Τα περισσότερα περιστατικά συνδέονται επιδημιολογικά με το University of Kent και εκπαιδευτικές δομές της περιοχής.

Η έξαρση φαίνεται να σχετίζεται με γεγονός μαζικής μετάδοσης («super-spreader event») σε νυχτερινό χώρο (Club Chemistry), με τη μετάδοση να γίνεται μέσω στενής επαφής, όπως φιλί, συγκατοίκηση ή κοινή χρήση αντικειμένων (π.χ. ποτά). Σε αντίθεση με ιογενείς λοιμώξεις (πχ γρίπη ή Covid), η μηνιγγιτιδοκοκκική νόσος δεν μεταδίδεται εύκολα στον γενικό πληθυσμό χωρίς στενή επαφή.

Κλινικά και επιδημιολογικά, η συγκεκριμένη έξαρση χαρακτηρίστηκε ως «εκρηκτική» ως προς την ταχύτητα εξάπλωσης, με ορισμένα περιστατικά να εμφανίζουν βαριά νόσηση, ανάγκη για νοσηλεία σε μονάδα εντατικής θεραπείας και σοβαρές επιπλοκές. Παράλληλα, έχουν ήδη καταγραφεί μεμονωμένα περιστατικά εκτός του αρχικού cluster, γεγονός που υπογραμμίζει την ανάγκη επαγρύπνησης.

Οι υγειονομικές αρχές του Ηνωμένου Βασιλείου έχουν ενεργοποιήσει άμεσα μέτρα δημόσιας υγείας, με ιχνηλάτηση επαφών, χορήγηση προφυλακτικής αντιβιοτικής αγωγής και στοχευμένο εμβολιασμό έναντι του MenB σε μεγάλο αριθμό φοιτητών. Παράλληλα, έχει δοθεί σαφής οδηγία προς τους κλινικούς ιατρούς να διατηρούν χαμηλό όριο υποψίας για τη νόσο, ακόμη και απουσία κλασικών σημείων όπως το εξάνθημα.

Σύμφωνα με το European Centre for Disease Prevention and Control, ο συνολικός κίνδυνος για τον γενικό πληθυσμό στην Ευρώπη παραμένει πολύ χαμηλός. Η νόσος τείνει να εμφανίζεται σε μικρές συρροές περιστατικών και απαιτεί στενή επαφή για τη μετάδοση, γεγονός που περιορίζει τη διασπορά της στον ευρύτερο πληθυσμό.

Από κλινικής πλευράς, η μηνιγγιτιδοκοκκική νόσος παραμένει μια επείγουσα κατάσταση με δυνητικά ταχεία εξέλιξη. Τα πρώιμα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν πυρετό, έντονο πονοκέφαλο, εμετούς και φωτοφοβία, ενώ σε πιο προχωρημένα στάδια εμφανίζονται δυσκαμψία αυχένα, διαταραχή επιπέδου συνείδησης, σπασμοί και αιμορραγικό εξάνθημα, που δεν υποχωρεί με πίεση. Στα βρέφη η εικόνα μπορεί να είναι πιο άτυπη, με δυσκολία στη σίτιση, ευερεθιστότητα ή λήθαργο. Δεδομένης της ταχείας επιδείνωσης που μπορεί να παρουσιαστεί, η έγκαιρη αναγνώριση και παραπομπή για ιατρική αξιολόγηση είναι καθοριστικής σημασίας.

Η πρόληψη της νόσου βασίζεται κυρίως στον εμβολιασμό. Διατίθενται δύο βασικές κατηγορίες εμβολίων: το τετραδύναμο εμβόλιο έναντι των οροομάδων A, C, W και Y (MenACWY) και το εμβόλιο έναντι του ορότυπου Β (MenB). Τα εμβόλια αυτά είναι συμπληρωματικά και όχι εναλλακτικά. Το MenACWY χορηγείται συνήθως σε 3 δόσεις (1 δόση στους 5-6 μήνες, 1 δόση στους 12-13 μήνες και μία δόση 11-12 χρόνων), ενώ το MenB χορηγείται είτε στη βρεφική ηλικία σε σχήμα 3 δόσεων (2 δόσει πριν το έτος και 1 δόση στους 18 μήνες), είτε σε μεγαλύτερες ηλικίες με σχήμα δύο δόσεων. Διαθέσιμα εμβόλια έναντι του MenB είναι το Bexsero (2 μήνες απόσταση μεταξύ των 2 δόσεων) και το Trumenba (δίνεται μετά τα 10 χρόνια, με 6 μήνες απόσταση μεταξύ των 2 δόσεων).

Ιδιαίτερη σημασία έχει ο εμβολιασμός των εφήβων και νεαρών ενηλίκων, ειδικά πριν από την είσοδο σε πανεπιστημιακά περιβάλλοντα ή άλλες συνθήκες συγχρωτισμού. Για πλήρη κάλυψη προτείνεται η χορήγηση και των δύο εμβολίων (MenACWY και MenB), εφόσον δεν έχουν ήδη πραγματοποιηθεί.

Όσον αφορά τους ενήλικες, ο εμβολιασμός δεν αποτελεί καθολική σύσταση για τον γενικό πληθυσμό. Ωστόσο, συνιστάται έντονα σε ομάδες αυξημένου κινδύνου, όπως άτομα με ασπληνία, ανεπάρκεια συμπληρώματος ή λήψη ειδικών ανοσοθεραπειών, καθώς και σε φοιτητές, ταξιδιώτες σε περιοχές υψηλού κινδύνου και επαγγελματίες με πιθανή έκθεση. Σε αυτές τις περιπτώσεις συνιστάται συνδυασμός MenACWY και MenB, με ενδεχόμενες αναμνηστικές δόσεις ανάλογα με τον κίνδυνο.

Συνοψίζοντας, η τρέχουσα έξαρση στο Ηνωμένο Βασίλειο αφορά μια τοπική επιδημική συρροή, κυρίως σε νεαρούς ενήλικες, χωρίς προς το παρόν ενδείξεις γενικευμένης επιδημίας. Παρά τον χαμηλό συνολικό κίνδυνο για τον γενικό πληθυσμό, η ταχεία εξέλιξη της νόσου καθιστά απαραίτητη την εγρήγορση τόσο των επαγγελματιών υγείας όσο και των γονέων, με έμφαση στην έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων και την ορθή εφαρμογή των προληπτικών μέτρων.